20 Şubat 2017 Pazartesi

Sabun yapımında kullanılan yağlar ve sabunlaşma sayıları


Sabun yapımı dediğimizde aklımıza ilk gelen yağ zeytinyağıdır fakat ister sıvı ister katı olsun her çeşit yağ ile sabun yapmak mümkündür. Her bir yağın kendine has bir takım özellikleri olduğundan elde edilecek sabunların da özellikleri birbirinden farklı olmaktadır. Bununla birlikte sadece tek bir çeşit yağ kullanmak yerine birden fazla yağı birbirleriyle karıştırarak sabun yapmanın da avantajları mevcuttur.

Bir katı el sabunun sahip olması gereken belli başlı özellikler vardır bunlar:
1)Temizleyici olması
2)Cildi beslemesi
3)Köpürmesi
4)Kullanım esnasında formunu koruması

Bu özellikleri göz önünde bulundurduğumuzda kimi yağın sabunlaştıktan sonra köpürme özelliğinin az kiminin fazla ya da kiminin cildi besleyiciliğinin yüksek kiminin düşük, kiminin kullanımda çabuk yumuşayıp balçıklaşan kiminin bitene kadar katı formunu koruyan tipte veya kiminin daha iyi temizleyen kiminin ise temizleyici özelliğinin yetersiz olduğunu görürüz.


Örnek vermek gerekirse zeytinyağı ile yapılan sabunların besleyici özelliği yüksek olur fakat köpürme özelliği ortalamadır, hindistan cevizi yağı ile yapılan sabunların ise köpürme özelliği çok iyi fakat cildi besleyiciliği kurutucu olma özelliğinden dolayı yeterli değildir.

Sabun yapımında birden fazla yağ kullanırken dikkat etmemiz gereken en önemli konu oranlar ve her bir yağın sabunlaşma sayısının titizlikle dikkate alınmasıdır. Burada hesap makinaları ve kağıt kalem devreye girecektir.

anlatımlı sabun yapımı
Susam yağlı sabun


Katı sabun yapımında yaygın şekilde kullanılan belli başlı yağların özellikleri ve sodyum hidroksit yani kostik (NaOH) için sabunlaşma sayıları ise şöyledir:

Zeytinyağı: Cildi besleyici özelliği oldukça yüksektir. Ne kadar uzun süre kurutulursa o kadar iyi köpürür ve kullanım esnasında formunu o kadar iyi korur. 0,1345

Hindistan cevizi yağı: Köpürmeyi arttırır, oda sıcaklığında katı formdadır fakat 30-35 derece sıcaklıkta erimeye başlar. Cildi kurutucu özelliğinden ötürü %25'ten daha yüksek oranlarda kullanılması önerilmez. Özellikle saç sabunlarında çokça tercih edilir. Yağlı ciltler için yapılacak sabunlarda oranı tavsiye edilen miktarın üzerinde olabilir. 0,1830

Palm yağı: Katı formdadır, gıda sektöründe yaygın şekilde kullanılır, çoğu margarinin içeriğinde yüksek oranda mevcuttur. Köpürme yönünden zeytinyağından daha üstündür. Palm yağı ile yapılan sabunlar oldukça serttir ve daha çabuk kururlar fakat besleyiciliğini arttırmak için zeytinyağı gibi yağlarla karıştırılmaları iyi olur. 0,1405

Palm çekirdeği yağı: Palm yağından daha iyi ve çabuk köpürme özelliğine sahiptir özellikle şampuanların içeriğinde karşımıza çıkar. 0,1680

Fındık yağı: Besleyici özelliği yüksek bir yağdır, ayçiçek yağının aksine sabunları yumuşatmaz. 0,1370

Ayçiçek yağı: Sabun yapımında pek tercih edilen bir yağ değildir çünkü hem köpürme özelliği kötüdür hem de sabunların formunu koruma özelliği zayıftır. 0,1350

Kanola: Özellikle Almanya'da yaygın şekilde kullanılır, zeytinyağı ve hindistan cevizi yağı ile sıkça birlikte kullanılır. Palm yağı kullanmak istemeyenlerin tercih ettiği bir yağdır. 0,1354

Mısırözü yağı: Cildi besleyici özelliği vardır fakat köpürme yönünden zayıftır ve yüksek oranda mısırözü yağı kullanıldığında elde edilen sabunların kuruma süreleri uzun ve formlarını korumada yetersiz olduğu söylenebilir dolayısıyla tıpkı ayçiçek yağı gibi ya hiç ya da düşük oranlarda kullanılması tavsiye edilir. 0,1360

Badem yağı: Son derece besleyici özellikli bir yağdır özellikle kuru ciltler için tercih edilir. Sabunlarda %20-25 oranında kullanılabilir. 0,1365

Defne yağı: Ciltte alerjik reaksiyonlara sebep olabildiği söylenir, hassas ciltler için önerilmez, sabuna doğal yoldan renk vermek için tercih edilebilir. 0,1405

Kayısı çekirdeği yağı: Kozmetik sektöründe kullanılan cildi besleyici zengin içerikli yağlardandır, %10 oranını geçmeyecek şekilde kullanılırlar. 0,1350

Susam yağı: Cilt tarafından kolayca emilen son derece besleyici bir yağdır. Sabunların istenen katılığa gelmesi sürecini uzattığından %10 dan daha fazla kullanılmazlar. 0,1376

Kabak çekirdeği yağı: Avusturya'da yaygın olarak üretimi yapılan siyaha çalan yeşil rengi ve kendine özgü aromasıyla oldukça kıymetli bir yağdır, sabuna kendine has bir koku ve renk verir, bu koku ve renk zaman içerisinde hafifler. 0,1350

Kakao yağı: Aktarlarda sıvı formda satılan kakao yağları sabunu doğal yoldan renklendirmek için seçenek oluşturmaktadır. 0,1380

organik sabun
Kakao yağı ile doğal olarak renklendirilmiş sabun

Sıra geldi birden fazla yağ kullanarak sabun yapımında hesaplamanın nasıl yapılacağına, bunu bir örnekle anlatacak olursam:
Karma Yağlı Sabun Tarifi %8 yağlı:
1)400gr Palm yağı
2)400gr Zeytinyağı
3)200gr Hindistan cevizi yağı
4)100gr Susam yağı
Burada toplamda 1100gr yağ kullanmaktayız ve bu yağların %8'inin sabunlaşmadan kalmasını istiyoruz, işe önce her bir yağın sabunlaşma sayılarını yanlarına yazarak başlayalım:

1)Palm yağı: 0,1405
2)Zeytinyağı: 0,1345
3)Hindistan cevizi yağı: 0,1830
4)Susam yağı: 0,1376

Sırada her bir yağın miktarına göre %8 yağlı bir sabun için kostik miktarının hesaplanması var:
1)400gr Palm yağı için %8 yağ oranı için:
Kullandığımız tüm Palm yağını sabunlaştırmak istersek 400x0,1405=56,2gr kostiğe ihtiyaç var. 
Fakat biz %8 oranında yağın sabunlaşmadan kalmasını istiyoruz dolayısıyla kostik miktarını bu oranda azaltmalıyız:
56,2x0,08=4,49gr daha az kostik kullanmalıyız yani:
56,2-4,49=51,71gr sadece 400gr Palm yağı için elde ettiğimiz kostik miktarı.
2)400gr Zeytinyağı için %8 yağ oranı için:
400x0,1345=53,8gr kostik 400gr zeytinyağının tümünü sabunlaştırır burada da %8 azaltmaya gitmeliyiz:
53,8x0,08=4,3gr daha az kostik kullanmalıyız yani:
53,8-4,3=49,5gr
3)200gr Hindistan cevizi yağı için:
200x0,1830=36,6gr
36,6x0,08=2,92gr
36,6-2,92=33,68gr 
4)100gr Susam yağı için:
100x0,1376=13,76gr
13,76x0,08=1,1gr
13,76-1,1=12,66gr
Elde ettiğimiz her bir sonucu topladığımızda kullanmamız gereken toplam kostik miktarı ortaya çıkacaktır:
51,7+49,5+33,68+12,66=147,55gr kostik
 
Kullanacağımız su miktarı ise toplam yağ miktarının 1/3'ü kadar olmalıdır yani burada 1100gr yağ kullandığımız için 366gr suya ihtiyacımız var. Bu miktarı 350 olarak yuvarlamak mümkün ama bu azaltma %10'dan daha fazla olmamalıdır özellikle palm yağı gibi katı yağları yüksek oranlarda kullanıyorsak.
 
 
Görmüş olduğunuz gibi yukarıda bahsi geçen yağların tümü de bitkisel yağlar fakat hayvansal yağların da sabun yapımında kullanıldıklarını biliyoruz.

Ayrıca sadece katı sabun değil sıvı sabun da yapabilirsiniz fakat burada dikkat edilmesi gereken sodyum hidroksit (NaOH) değil potasyum hidroksit (KOH) kullanmanız gerektiğidir. Potasyum hidroksitin sabunlaşma sayısı da her yağ için sodyum hidroksitten farklıdır. Yani KOH ile sabun yaptığınızda kullanmanız gereken miktarı belirlemek için NaOH nun sabunlaşma katsayısını kullanamazsınız.
 

33 yorum:

  1. Hiç bilmediğim bir konu, çok detaylı anlatmışsınız gerçekten. Teşekkürler.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Ben teşekkür ederim, ilginizi çekmiş olmasına sevindim.

      Sil
  2. Bu yazınız çok dopdolu ve aydınlatıcı oldu.:) aradığım tüm bilgileri içeriyor.Elinize emeğinize sağlık.ilgiyle takip ediyorum yazılarınızı.:)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Çok sevindim doğrusu, epey badire atlatmış bir yayın oldu, hazırlarken türlü teknik sorunlarla karşılaştım ama böyle yorumlar alınca da mutlu oluyorum faydamın dokunmuş olmasına, sevgiler :)

      Sil
  3. internette ilk kez bu kadar acik bir anlatima rastladim tebrik ederim
    Tarifinizle sabun denemesini bugun denedim umarim basarili olur. Tesekkurler
    Sivi sabun yapimi ile ilgili yaziniz varmi acaba.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Çok teşekkür ederim, henüz sıvı sabun denemesinde bulunmadım. Daha doğrusu bir keresinde farklı bir yerden tedarik ettiğim kostik ile sanırım farkında olmadan denemiş bulundum çünkü yaptığım sabun bildiğimiz arap sabunu kıvamında oldu ve katı forma geçmedi bunun yanında köpürmesi ve sabunsal özellikleri beklenen düzeydeydi. Sanırım kostik diye satın aldığım potasyum hidroksitti, amacım katı sabun yapmak olduğu için kostik diye kullandığım o maddeyi de bir daha kullanmadım. İlerleyen zamanda sıvı sabun konusunda denemede bulunacak olursam mutlaka paylaşmak isterim.

      Sil
  4. Tebrik ederim cok bilgilendirici olmus

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. ben bir de soru sormak istiyorum. internetten arastırma yapıyorum da bizim ülkemize bazı ürünler ithal olarak geldiği için çok pahalı (coconut, shea, kakao vs.) bize özgü en uygun erişebileceğimiz zeytin yağı görünüyor. ama ben biraz zenginleştirmek istiyorum. tabi yağların yararlarını ve kolay erişilebilirliklerini hesaba katarak. markette denk geldiğim ve fiyatı da uygun diyebileceğim kanola yağı mesela ya da fındık yağı. bunların sabunlaşma sayılarını bulabileceğim bir kaynak var mıdır?

      Sil
  5. Bu yazımda her ikisinin de sabunlaşma sayısını bulabilirsiniz.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Cok ozur dilerim eksik bir soru olmus 😊bunlar NaOh sabunlasma degerleri. Ben sivi sabun denemesi yapmak istiyorum. O yuzden Koh degerlerini hesaplayabilmem icin o sabunlasma degerleri lazim. Cevabiniz icin ayrica tesekkurler

      Sil
    2. Estağfurullah, deneme sonuçlarınızı bizimle de paylaşırsanız çok sevinirim.

      Sil
  6. sanırım aradığımı buldum:) belki birilerinin işine yarar diye müsadenizle ekliyorum.
    https://www.fromnaturewithlove.com/resources/sapon.asp

    YanıtlaSil
  7. Zeytin yagi ile sivi sabun denemem basarili olmadi maledef🙁aslinda cok iyi kopuruyor ama jel olmadi. 7 saat kadar pusirdim yer yer jellesti ama tamami olmadi. Yagla mi ilgili ben mi yapamadim bilmiyorum

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Cok hizli olacak ama hemen bur edit girmek istiyorum. Jellesmeyen ancak kati formda olan sabunuma aritilmis sicak su doktum(ic gudusel olarak) sabun jellesti ve harika bir forma donustu. 😊

      Sil
    2. Çok teşekkür ederim Esra Hanım, güle güle kullanın sabununuzu, beni de sıvı sabun yapımı konusunda heveslendirdiniz doğrusu.

      Sil
  8. Merhaba, düşük miktarlarda sabun yapmanın ölçülerde istenmeyen hatalara sebep olabileceğini belirtmiştiniz. Peki, miktarları biraz fazla tutmanın, örneğin, 2-3 kg sabun yapacak kadar çalışmanın bir dezavantajı olur mu acaba? (karıştırma vb.)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Merhaba, 2-3 kg ile sıkıntı yaşayacağınızı sanmıyorum, kendim 10lt kapasiteli kaplarda çalışırken blenderı arada kepçe gibi karıştırarak kullanıyorum ve kalıplara dökerken geniş ağızlı huni ve silindir kalıp kullanıyorum onun haricinde bir sorun yaşadığımı söyleyemem.

      Sil
  9. Çok teşekkür ederim. Emeklerinize, ellerinize sağlık...

    YanıtlaSil
  10. merhaba
    1 ilo zeytinyagına ne adar hindistan ve palm yağı oymalıyım

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Merhaba, sabun yapımında farklı yağları karıştırarak sabun yapmak istiyorsanız miktardan önce oranı hesaba katmanız en uygunu olur. Mesela hindistan cevizi yağının oranının toplam yağın %25'ini geçmemesi uygundur. Katı yağ oranlarının sıvı yağ oranlarından aşırı fazla olmaması idealdir mesela %25 hindistan cevizi kullanacaksanız %35 palm kullanıp %40 da zeytinyağı kullanabilirsiniz. Böylece elde edeceğiniz sabun hem iyi köpürür hem formunu iyi korur, optimal bir sürede istenen katı sabun formuna gelir hem keserken sorun yaşamazsınız hem de besleyici olur.

      Sil
    2. Teşekkür ederim.Tüm karışımdan sonra kekik yağı damlatarak kekik kokusu oluşturmak istersek ayrıca kostik hesaplaması yapmalı mıyız? yoksa 10 damla gibi bir rakam için herhangi bir kostik hesaplaması yapmaya gerek yok diyebilir miyiz.

      Sil
  11. Aromatik bitki yağlarını kostik hesabına dahil etmeye gerek yok, bir de onların tamamen sabublaşmadan kalması hedeflendiğinden son aşamada karışıma dahil edilirler. Fakat burada dikkat etmeniz gereken nokta bazı aromatik bitki yağlarının sabun karışımını aniden katılaştırdığıdır mesela karanfil yağı böyledir kekik yağı da benzer bir özelliğe sahip olabilir, benim elimdeki kekik yağı koyu renkte olduğu ve sabunun rengini etkileyeceği için kullanmamıştım o yüzden kesin bilgi veremiyorum.

    YanıtlaSil
  12. Kekik yağını denedigimde sonuclari paylasirim. Pirina yagi hakkinda bilginiz varmi?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Zeytinleri sıkıma götürdüğünüzde size sadece sıkılan zeytinyağı verilir, zeytin çekirdeği ve posadan oluşan pirina ise bir nevi atık muamelesi görür. Fabrikada kalan pirinadan ayrıca pirina yağı elde edilir ve son olarak geriye kalan posa kurutulup katı yakıt olarak değerlendirilir.
      Kendim şimdiye kadar hiç pirina yağı kullanmadım ama tahminim o ki eğer rafine edilmemişse renk ve koku bakımından zeytinyağından farklı olması muhtemeldir ve bu özellikleri de sabuna etki edecektir. Bunun yanı sıra sabunlaşma sayısının zeytinyağından farklı olacağını beklememiz gerekir ayrıca zeytinyağına göre çok daha fazla işleme maruz kaldığından cildi besleyici unsurların da bu oranda azalmış olacağını tahmin edebiliriz.

      Sil
  13. Merhaba

    Sabun konusuyla ilgili olarak yazdıklarınızı ve yorumları okudum. "Anlatım" bu kadar güzel olabilirdi. Tebrik etmeden geçmek "emeğe" saygısızlık olurdu. Size ve emeği geçenlere içtenlikle teşekkür ediyorum.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Çok teşekkür ederim nezaketiniz için, faydalı olabiliyorsam ne mutlu.

      Sil
  14. Afedersiniz... Az önce gönderdiğim mesaja, adımı yazmayı unuttum. Halil İbrahim Özdemir

    YanıtlaSil
  15. Merhaba.

    Sabun konusunda 4 post yapmışsınız, hepsi birbirinden faydalı ve ben hangisinin altına teşekkür mesajı yazacağımı bilemeden, bu "tarih olarak" son gönderdiğiniz yazı olduğu için buraya yazmaya karar verdim :)

    Size nasıl teşekkür etmeli! Sabun konusunda hiçbir yerde rastlamadığım bilgileri blogunuzda ve son derece düzgün anlatımınızla bulunca, hazineler bulmuş gibi oldum. Ayrıca her soruya cevap verdiğiniz ve postlarınızın üzerinden zaman geçmiş olmasına konuyu güncel tuttuğunuz ve hâlâ gelen sorulara dönüş yaptığınız için de ayrıca çok teşekkür ederim. Dediğiniz gibi postların içeriği kadar; altındaki geri bildirimler, sorular ve bunlara verilen yanıtlar da çok kıymetli.

    Tekrar teşekkür ederim emekleriniz için. Umarım sabun konusundaki paylaşımlarınıza devam edersiniz.

    Sevgilerimle

    ipek

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Merhaba İpek Hanım, bu nazik ve ince yorumunuz için ben teşekkür ederim faydalı olabiliyorsam ne mutlu.

      Sil
  16. Merhabalar.Evde zeytinyaginda bekletilerek yapilan lavanta,biberiye,kantaron vb.yaglardan sabun yaptinizmi.Bu yaglarin sabunlasma degerleri sogum sikim olan yaglarla aynimidir acaba.ya da zeytinyagina gore mi.hesaplanir?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Merhaba, bu gibi durumlarda kullanılan yağ hangi yağ ise onun sabunlaşma katsayısını kullanarak hesaplama yapıyorum. Mesela zeytinyağında sarı kantaron bekletip kantaronyağı elde etmişsem zeytinyağını baz alıyorum.

      Sil
  17. Merhaba sabunlarımın güzel kokması için ne yapabilirim.teşekkürler

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Merhaba, aromatik bitki yağı ya da esans kullanabilirsiniz. Oran 1kg yağa 20-30 gr şeklinde, tabii keskinliğine göre 10 gr da olabilir. Kalıba dökmeden önce en son aşamada ekleme yapıp karıştırın, bekletmeden kalıba dökün, bazen sabun karışımı aniden katılaşıp akışkanlığını kaybedebiliyor onun için temkinli davranmanızı tavsiye ederim. Uçucu yağları önermiyorum, kokuları çok kısa sürede kayboluyor. Aslına bakarsanız en garanti olanı lavantayağı ya da esansıdır. Esans olarak kullanacaksanız 10 gr yetecektir. Kostik miktarını hesaplamada bu kullandığınız aromatik yağların sabunlaşma sayısını hesaplamanıza gerek yok, çünkü miktar çok küçük.

      Sil